Ik ben bij Angela gekomen omdat het door alles wat ik meegemaakt en verloren heb er behoorlijk doorheen zat. Ik zocht naar iemand waar ik mee kon sparren. Iemand die mij niet ging vertellen hoe het zou moeten gaan maar zou kunnen gaan door een andere manier te vinden waarbij ik me beter zou voelen of liever gezegd meer mezelf zou kunnen worden waardoor ik beter voor mezelf zou kunnen zorgen en niet eeuwig in de cirkel zou blijven zitten van spanning, verdriet, boosheid en daardoor constant last te hebben van onmacht. Dit hele gegeven zorgde ervoor dat mijn (lichamelijke) pijn elke dag zo erg aanwezig was waardoor ik niet naar behoren kon functioneren. Dit wil niet zeggen dat ik geen geluk kende … Want dat was/is er zeker wel!!
Doordat Angela er was om mij te begeleiden in het rouwproces … en alles wat ik ervoor en erna heb meegemaakt. Zij is zo rustig en met heel veel respect omgegaan met alles wat ik heb doorstaan. Door het leren in het nu te leven en te leren omgaan met hetgeen wat ik heb meegemaakt is het me voor een groot gedeelte gelukt om met alle verlies om te gaan!!

Op 11 april j.l. stond boven een artikel in dagblad Trouw de kop Schrijf de kanker van je af. In het artikel las ik dat veel patiënten na de behandeling worstelen met levensvragen. De grote ‘waarom ik’ vraag maar ook: heeft het leven nog wel zin en hoe nu verder? “Het kant-en-klare zingevingskader is voor veel mensen verdwenen.” Na het lezen van het artikel dacht ik meteen aan twee vrouwen die niet na de behandeling van kanker maar direct of relatief kort na deze diagnose begonnen met schrijven. Bij beide heb ik dit proces mogen meemaken. Ik wil in deze blog hier aandacht aan besteden, vandaag aan het verhaal van Daniëlle Steekelenburg-Boeters en haar boek:

Een hersentumor. Ga er maar aanstaan als je deze diagnose krijgt. De impact is groot, aan werkelijk alle aspecten van het leven wordt geschud.
In de eerste plaats is het eigen bestaan in het geding, hiernaast is het van invloed op het leven van geliefde naasten, familie, vrienden, collega’s en kennissen. Mensen dichtbij en verder weg.
Het kan niet anders dan dat de diagnose gepaard gaat met rouwreacties. In dit geval verlies van gezondheid en alles wat daarmee samenhangt. Er moet hard gewerkt worden om te kunnen rouwen, dit wordt wel Rouwarbeid genoemd. Waarbij er vier taken zijn:
Erkennen (onder ogen zien van wat er aan de hand is, wat kan er wel of niet aan gedaan worden, wat zijn de consequenties)
Herkennen (van de basis emoties, angst, boosheid, verdriet en ook vreugde)
Verkennen (omdat alles wat eerst zo ‘gewoon’ was nu niet meer zo is. Het vraagt om nieuwe vaardigheden. Welke?)
Verbinden (deel uitmaken van dit leven, van deze maatschappij, deze wereld)

Nogmaals: Ga er maar aanstaan. Hoe kun je dat doen?

Het gevaar bij het noemen van vier taken is dat rouwen wordt gezien als het afvinken van een lijstje. Hoe vaak wordt niet gezegd: het-een-plekje-geven. Liever wordt gesproken over: met het verlies leren leven. Omdat gevolgen van de diagnose in meer of mindere mate blijvend aan de orde zijn. Omdat er een leven voor en na de diagnose is. Daniëlles leven zal nooit meer zijn zoals voor de diagnose. Ze zegt het zelf heel treffend: Dit is mijn tweede leven.
En om in dit tweede leven vooruit te kunnen varen, kun je het rouwen vergelijken met roeien in roeiboot. Er zijn twee peddels, de ene peddel geeft aandacht aan het verlies; de tweede peddel geeft aandacht aan het herstel. Wat gebeurt er als je met één peddel vaart? Beide peddels zijn noodzakelijk.
Schrijven heeft veel in zich, alles wat in onze gedachten en emoties zich verzamelt, kunnen we inzichtelijk maken door het letterlijk zwart op wit te zetten. Daar stáát het. Het is er. Dat hoeft helemaal niet in prachtige boekwerken. En al helemaal niet direct. De één schrijft enkele woorden, losse zinnen, het blijft daarbij; bij de andere vloeit het achter elkaar de pen uit.

Wat bij veel mensen gebeurt bleek ook voor Daniëlle van belang. Ze wil haar verhaal delen. Een verhaal dat als een steentje in het water gegooid kan worden, het water beweegt, steeds verder. Hoe mooi is het om met het verhaal ook in verbinding te zijn met de maatschappij. Er zullen ook onbekenden behoefte hebben aan informatie. Wat betekent het om de diagnose tumor te krijgen? Hoe kun je daar gaan aanstaan?
Daniëlle kon destijds zo’n boek niet vinden. Het is er nu wel.

De stijl is de schrijver zegt men wel eens. Bij het lezen van dit boekje is mij duidelijk dat Daniëlles pen vloeide. Met “Tumor. Ik wil leven! ” heeft zij met een gezonde dosis humor een krachtig, inzichtelijk, ontroerend boek geschreven. Prettig en vlot leesbaar.
Kortom: Daniëlle in verbinding met zichzelf en de wereld om haar heen.

Maassluis, 26 april 2018

Ik ben een mens van de seizoenen, ik leef van de lente naar de zomer, naar de herfst en winter, naar de lente. Weer en weer. Misschien daarom wel spreekt een van de gedichten van Jules Deelder me zo aan, telkens als ik dwars door de Europoort rijd en levensgroot op een loods zie staan: Alles blijft, alles gaat voorbij, alles blijft voorbij gaan. Misschien is het ook niet zo toevallig dat vijf jaar geleden tussen allerlei kaarten met teksten juist deze woorden van Deelder er tussenuit sprongen. Ik stond aan de vooravond van rouw na een serie ingrijpende verliezen, met als eerste verlies het overlijden van mijn jongste broer Michel door zelfdoding. Kort erna zouden ook mijn broer Ron overlijden en mijn vader. Het gezin waarin ik opgroeide was gehalveerd. Vanzelfsprekend maakte het niets uit dat ik sinds 1998 rouwbegeleider ben. Ik had en heb een weg voort te zetten met dit verlies. Ik heb ermee te leven. Kort na het overlijden van mijn jongste broer sprong dus die kaart met Alles blijft, alles gaat voorbij, alles blijft voorbij gaan er tussen uit. Ik bestelde een hele stapel om mensen te bedanken voor hun blijken van medeleven. Achteraf gezien, kocht ik die kaart ook als een belofte aan mezelf. Ik denk daar de laatste dagen steeds aan. Ik heb me, denk ik nu, steeds aan de woorden vastgehouden; ook toen mijn vader en Ron stierven.
Als kind dacht ik dat alles er altijd zou zijn, mijn oudste broertje met zijn gekkigheden, verzinner van spannende avonturen, hij durfde zoveel meer dan ik; ik dacht dat mijn vader er altijd zou zijn, dat ik altijd naast hem zou kunnen zitten in de vrachtwagen. Ik mocht zelfs met hem mee toen hij een tijdje geen vrachtwagenchauffeur was maar nachtwaker. Hij was voor niemand bang en liep fluitend door verlaten gebouwen op zoek naar inbrekers. Ik hoorde in de verte zijn voetstappen wegsterven. En zeker dacht ik dat mijn jongste broertje er altijd zou zijn. Met zijn zacht bruine ogen, glanzend. Zijn gegiechel.
Wat hielp, was dat ik me bewust was van de noodzaak van aandacht voor verlies en aandacht voor herstel. Ik wilde koste wat het kost deel blijven uitmaken van deze wereld, naast dat er aandacht zou moeten zijn voor het verlies. Dáar hoefde ik weinig moeite voor te doen. Een paar jaar was de meeste lol grotendeels van het leven af. Als ik naar de heide ging om bij te komen, genoot ik niet zoals anders, van de uitgestrektheid, de rust en stilte; nee, ik maakte foto’s van dode bomen, eentje midden op een veld, of van duo’s en een groepje van drie. Die zou ik dan in serie gaan schilderen bedacht ik. Dat bracht ik niet op. Ik heb wel allerlei andere dingen gedaan, geschreven en alternatieve schilderijen gemaakt; gepraat, gepraat, gepraat; naar muziek geluisterd, gewandeld, gefietst.

En wonder of niet, ik kon ook mijn werk blijven doen, eerst aangepast, gedoseerd, maar toch; mijn verlies is niet het verlies van een ander. Ik moest enerzijds een manier vinden met de achtereenvolgende overlijdens te leven en was anderzijds geen moment op zoek naar ander werk. Ondertussen reisden en reizen mijn vader en broers met mij mee, ieder op hun eigen manier, heel divers, allerlei emoties zijn voorbij gekomen. Hoe dan ook wilde ik weer lol krijgen in het leven. En ineens, uit het niets, op een punt dat ik dacht dat ik nooit meer echt blij zou kunnen zijn, werd het lente. Ik zag raapzaad in de wegbermen omhoogschieten. Binnen enkele dagen was de wereld ermee bezaaid. Net zoals ik ook dezer dagen de wegkanten stralend geel zie kleuren. Net als toen herinner ik me ook nu weer hoe ik met Michel in de auto zat, hij voor de laatste keer tastbaar naast me. Ik herinner me weer hoe we lachten, om de bizarre dingen die we mee hebben gemaakt, hoe het sinds lang goed met hem ging. Hoe de hemel blauw kleurde, en de zon over eindeloze weilanden scheen. In de bermen groeide het raapzaad.

Maassluis, 25 april 2018

Rouwbegeleiding en stage: Angelique

Ik heb Angela leren kennen op de opleiding tot ervaringsdeskundige die ik heb gevolgd. Zij was gastdocent en verzorgde o.a. de lessen rouw en verlies, trauma en zingeving. Deze lessen heb ik als zeer waardevol ervaren. Ik heb zelf mijn zoontje verloren en had last van verlate rouw en PTSS. Ik heb daar EMDR voor gehad en deze lessen hebben mij laten zien dat dat geholpen heeft bij de verwerking van het overlijden van mijn zoon. Deze lessen en de manier waarop Angela deze lessen gaf hebben mij doen besluiten om mijn stage te gaan lopen bij Angela. Zij gaat op een hele warme, maar zeer deskundige manier om met het proces waar mensen doorheen gaan wanneer zij een verlies ervaren. Ik had dit graag zelf gehad op het moment dat ik mijn zoon had verloren. Iemand om mee te praten die niet persoonlijk bij je betrokken is en je in kan laten zien waar je in je proces zit. Waar gedrag vandaan komt en dat het niet raar is wat je doet en voelt (of juist niet doet/voelt). Iemand waarmee ik vrij kon praten.  Tijdens mijn stage heb ik ook vele persoonlijke gesprekken gehad met Angela over mijn eigen situatie, waardoor ik mijzelf en mijn keuzes beter ging leren begrijpen. Ik begrijp nu waar bepaald gedrag vandaan komt en hoe ik daar nu mee om kan gaan. Dat zag ik ook terug in haar werk. Ze maakt voor mensen inzichtelijk in welk proces ze zitten en waar, hoe daarmee om te gaan en het allerbelangrijkste is dat ze iedereen in hun waarde laat. Angela sluit aan waar jij zit op dat moment. Haar grootste kracht vind ik haar warme karakter, haar duidelijkheid en eerlijkheid. Ze doet wat ze zegt en ze zegt wat ze doet!

Het was fijn om bij Angela de Mindfulness training te volgen. Haar rustige manier van praten en begeleiden maakte dat ik me op mijn gemak voelde. De inleiding met daarbij de geschiedenis maakt duidelijk hoe belangrijk het is, zeker in deze tijd, om iets of meer van mindfulness mee te krijgen. Om te herkennen wanneer je voor jezelf kan ingrijpen wanneer stress of onrust oploopt. De tools die je meekrijgt zijn duidelijk en goed uit te voeren, waar je je ook bevindt. Mindfulness of Mindful zijn kun je leren.

 Schrijfbegeleiding ‘Schrijfdames’ Ank:

Angela ervaar ik als één van ons in ons schrijfgroepje, maar tegelijkertijd als een rustige prettige coach. Vóór een schrijfbijeenkomst stuur ik mijn verhalen in, die zij o.a. corrigeert op teveel stopwoorden zoals “en”, “maar”. Ze doet suggesties op zinsbouw, schrijfstijl, maar laat je je eigen regie. Ze complimenteert en stimuleert en is daardoor een (positieve) stok achter de deur om steeds weer nieuwe verhalen te schrijven. Door onze jarenlange schrijfbijeenkomsten is het mooi om te ervaren dat onze gesprekken persoonlijker worden en zich verdiepen.

Schrijfbegeleiding Danielle

Schrijfbegeleiding: Danielle van Steekelenburg- Boeters

Eind 2015 kreeg ik de diagnose hersentumor. Een donkere periode begon daarna voor mij. Ik zei in die tijd weleens tegen mijn zus Ellen dat ik er wel een boek over zou kunnen schrijven. Na een maand of 9, ik zat in de chemoperiode, kreeg ik van Ellen een schrijfcoach cadeau voor mijn verjaardag, Angela Groen. Ik had er direct zin in en startte op mijn laptop mijn verhaal. De gesprekken met Angela waren altijd heel motiverend. Angela legde veel uit over bijvoorbeeld rouwverlies en het hele proces daarbij. Zo is rouwverlies niet alleen bij het verlies van een dierbare maar ook bij verlies van activiteiten zoals werk, sport en hobby’s. Maar ook met schrijven en lezen is Angela een professional. De vragen die Angela stelde, gaven mij een bron van nadenken en daardoor kon ik een beter verhaal maken. Ook Ellen droeg bij aan details van mijn verhaal. Iedereen onthoudt namelijk weer andere dingen. Ellen heeft mooie gedichtjes gemaakt in mijn boek. Door Angela vlogen de woorden op het papier. Angela is een fijne coach, ze is positief en geeft op een leuke manier de verbeteringen weer, eerlijk maar met respect. Dat is heel fijn. De gesprekken verliepen met een lach maar ook met een traan. Én gezellig, altijd een kopje thee met wat lekkers erbij. Uiteindelijk heb ik zelfs een boek gemaakt van mijn verhaal én uitgegeven. Mijn verhaal zorgde ervoor dat ik al de piekeringen en zorgen uit mijn hoofd op papier kon schrijven, therapeutisch. Dit hielp mij enorm. Iedereen gaat natuurlijk anders met moeilijke periodes om maar ik heb met schrijven, dankzij Angela, mijn manier gevonden!

Schrijfbegeleiding: Thomas Heerma van Voss

Angela Groen heeft mij toen ik net begon met schrijven ontzettend geholpen. Ik had geen idee wat ik wilde, ik moest mijn stem nog zoeken, en Groen deed iets wat zeldzaam is: ze stond me steeds bij en gaf me ondertussen toch de vrijheid om zelf naar die stem op zoek te gaan. Haar commentaar was stimulerend, opbouwend en scherp, het was precies wat ik nodig had in die fase.